مهريه و حق حبس زن و شرايط و نتايج اعمال آن -مرتضی کریمی هشجین
ماده 1085 قانون مدني حکايت دارد: زن مي تواند تا مهريه او تسليم نشده از ايفاء وظايفي که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اينکه مهر او حال باشد و اين امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود. يکي از مظاهر بارز قاعده «عدل و انصاف» حق حبس است. در عقود معوض هر يک از طرفين بعد از ختم عقد حق دارد مالي را که به طرف منتقل کرده به او تسليم نکند تا طرف هم متقابلا حاضر به تسليم شود به طوري که در آن واحد (يدابه يد) تسليم و تسلم به عمل آيد. (1) در ادبيات حقوقي به اين امکان امتناع از انجام تعهد تا ايفاي تعهد طرف مقابل در عقود معاوضي «حق حبس»مي گويند. در نظر فقها و حقوقدانان اين حق ناشي از قواعد کلي و عمومي عدل و انصاف است که در عقد نکاح نيز جاري مي دانند. فقها با عباراتي شبيه به: «للزوجه الامتناع قبل الدخول حتي تقبض مهرها ان کان حالا»(2) و حقوقدانان با عباراتي مانند: چون مهر در عقد نکاح عوض است، لذا زوجه مي تواند قبل از دريافت مهر از ايفاي وظايف زناشوئي خودداري کند. (3)«بر مشروع و رسمي بودن اين حق تاءکيد نموده اند. به قول اکثر حقوقدانان وظايف زناشوئي منحصر در تمکين خاص زوجه از زوج نيست، بلکه زوجه مجاز است تا گرفتن مهر خود از تمام وظايف زندگي مشترک مانند سکونت زن در منزل شوهر و پذيرش حق رياست شوهر بر خانواده خودداري نمايد. (4) استاد دکتر ناصر کاتوزيان در جلد اول از کتاب خانواده مي گويند: «. . . بايد اعتراف کرد که جدا کردن وظايف زناشوئي از يکديگر در پاره اي امور دشوار است. براي مثال چگونه مي توان از زني انتظار داشت که به خانه شوهر رود و با او زندگي کند و بتواند از تمکين امتناع ورزد. . . » رويه قضائي نيز گوياي صحت اين استنباط حقوقي مي باشد. کما اينکه شعبه سوم ديوان طي حکم شماره 2460-29/4/1318 بازگشت زن به منزل شوهر را از مصاديق تمکين دانسته است. براي آنکه زوجه بتواند از حق حبس خود استفاده کند وجود شرايط زير لازم است: 1- مهريه حال باشد. برابر ماده 1083 قانون مدني مهر مي تواند کلا يا جزئا حال يا به وعده باشد.
ادامه مطلب
